text
MCFR.KZ Образование

Мектеп психологының құжаттамасы

  • 16 октября 2018
  • 193
Мектеп психологының құжаттамасы
Мектеп психологының құжаттамасы

Қазіргі жағдайда білім беру ұйымындағы (бұдан әрі – БҰ) педагог-психологтың қызметіне ерекше талаптар қойылады. Білім беру мекемесі педагог-психологының есепке алу және есеп беру құжаттамасының келесі тізімін ұсынамыз.

Педагог-психолог осы жүйеде білім беру үдерісін психологиялық қамтамасыз етуге, тұлғалық дамуға және сәтті әлеуметтенуді қамтамасыз етуге, білім алушылардың денсаулығын сақтау мен нығайтуға, балалар мен жасөспірімдердің құқықтарын қорғауға, олардың дамуы мен мінез-құлығындағы ауытқушылықтардың алдын алуға бағытталған кәсіби қызметті жүзеге асырады.

Педагог-психологтың кәсіптік біліктілігі – күрделі психологиялық білім, ол қызметтік-рөлдік (білімі, машықтары, дағдылары, тәжірибесі) және тұлғалық (кәсіптік маңызды қасиеттері) мінездемелер жүйесінен тұрады.

Біліктіліктің негізін жоғары оқу орнындағы мамандану қалайды (мысалы, «Білім саласындағы іс-тәжірибелік психология»), мұнда барлық педагог-психологтарға міндетті базалық білім алады. Кәсіптік біліктілік пен құзыреттердің қалыптасуы мен дамуы тұрақты кәсіптік білім алу мен іс-тәжірибелік қызмет барысында жүзеге асады.

 Білім беру мекемесі педагог-психологының есепке  алу және есеп беру құжаттамасының келесі тізімін ұсынамыз:

жұмыс жоспары  (оқу жылына);

жұмыс кестесі;

жұмыс түрлерін есепке алу журналы;

атқарылған жұмыс туралы   талдау есебі (оқу жылына);

білім беру  мекемесінде белгіленген  есепті  кезеңге  статистикалық  анықтама.  Бақылау сатысындағы  әр түрлі  өкілдер үшін  ашық болып табылатын  жалпы нысандағы құжаттамадан басқа әр психологта  хаттамалар, қорытындылар,скрининг бойынша жиынтық кестелер және т.б.  түріндегі қызметтік пайдалануға арналған  құжаттар нысандары бар. Бұл құжаттама  барлығына қолжетімді емес жерде сақталады (сейф, жабық шкаф және т.б.) және білім беру жүйесінің салалық  мамандарының сұрауы бойынша ұсынылуы мүмкін. Осы  құжаттардың негізінде  психолог мұғалімге, ата-аналарға немесе оларды алмастыратын тұлғаларға  ұсынымдар беріп, ата-аналардың сұрауы бойынша  сыртқы ұйымдарға  көшірмелерді жасай алады.

Перспективалық  (жылдық) жұмыс жоспары бойынша  ұсынылатын нысандар, барлық жұмыс көлемін психологтың жоспарлауы  аталған білім  беру мекемесінің  мақсаттарымен, түрімен және сұрауларымен  анықталады.  Жылдық жұмыс жоспары  білім беру мекемесінің әкімшілігімен келісіліп, бекітілуі   керек. Жылдық жоспарды  рәсімдеу схемасы  қызмет түрлері бойынша  негізгі іс-шараларды  бөлу арқылы ұсынылуы мүмкін.


★ МАМАН КЕҢЕСІ ★

Педагог-психолог жұмысының түрлерін есепке алуды рәсімдеу

Жұмыс түрлерін есепке алу журналы білім беру ұйымы педагог-психологының жыл бойы күнделікті өткізген алуан түрлі іс-шараларын қадағалауға мүмкіндік береді.

Барлық көлемдегі ақпараттың болуы арқасында педагог-психолог оқу жылында істелген жұмыстардың талдауын сәтті жүргізіп, қажетті статистикалық есеп мәліметтерін алады.

Журнал соның негізінде әкімшілік практикалық психологтың қызметін бақылайтын құжат болып табылады.

Журналдағы белгілі бір парақтар санын қызметтің әр түріне бөлу ұсынылады: психодиагностикаға, консультацияға, дамытушы, түзетуші, ағартушы және әдістемелік жұмысқа. Сондай-ақ қызметтің әр түрі жекелеген журналдарда да көрсетілуі мүмкін.

Педагог-психологтың кәсіптік біліктілігі қызметте көрініс табады және біріктірілген құрылым ретінде ұсынылуы мүмкін, ол мыналардан құралады

  • арнайы дайындықтан, тұлғаның біліктілігі мен функционалдық сауаттылығымен, оның тұлғалық құзыреттілігінен, әлеуметтік-функционалдық сауаттылығынан тұрады (жоғары оқу орнындағы арнайы дайындықтың, жоғары оқу орнынан кейінгі қосымша дайындықтың және кәсіптік қызметтің нәтижесі);
  • қызметтегі біліктілігінен,іс-тәжірибеде психологиялық-педагогикалық қызмет технологияларын меңгеру мен оны рефлексиялау қабілеттілігін игерудің нәтижесі ретінде;
  • ұйымдастырушылық-қызметтік біліктілігінен,қызметті рефлексивтік талдау нәтижелерінің негізінде оны өзгерту қабілеттілігі (үздіксіз кәсіптік білім алу мен іс-тәжірибелік қызмет барысында даму механизмдерін меңгеру нәтижесі).

Біліктіліктер лауазымдық нұсқаулықтың шеңберіндегі міндеттер шеңбері, маман белгілі білімін, машықтарын, кәсіптік қабілеттіліктерін көрсетуі тиіс өкілеттіліктер мен жауаптылықтың белгілі саласы.

Педагог-психологтың кәсіптік қасиеттері кәсіптік қызметтің құбылмалы жағдайында міндеттерді тиімді шешуге және күрделілігі мен мәні әртүрлі деңгейдегі мәселелерді шешуге мүмкіндік береді. Педагог-психолог сәтті кәсіптік қызметке қол жеткізу үшін тұрақты және адекватты өзіндік бағасы, әлемге оң көзқарасы болып, эмоционалды ұстамды, өзін өзі құрметтеуі және өзіне сенімді болуы тиіс, сондай-ақ уәждемесі, жауаптылығы, дербестігі, рефлексивтігі, талдау машығы және т. б. болуы керек. Психологтың сапаларымен үйлеспейтін кері мінездемелерге «менмендігінің» әлсіздігі, төмен зердесі, тартымдылықтың болмауы, өз қиындықтарын шеше білмеу, тым ұялшақтық, төмен ұйымшылдық, күйзеліске шыдамсыздық, қамқорлыққа мұқтаждық, жоғары алаңдаушылық жатады.

Педагог-психолог БҰ-ғы кәсіптік міндеттерін орындауы үшін келесі жалпыпедагогикалық құзыреттерді (білімді) меңгеруі тиіс:

  • ҚР білім жүйесінің қазіргі жай-күйі.
  • Білім беру үдерісін ұйымдастыру бойынша негізгі нормативтік құжаттар; БҰ-ғы білім беру ортасын ұйымдастыру қағидаттары, оның құрамдас элементтері және олардың өзара байланысы.
  • Педагогикалық технологиялар мен әдістемелердің маңызы мен алгоритмдері: сараланған оқыту, жобалау әдісі, денсаулық сақтау технологиялары, ҚР білім жүйесі үшін басымдыққа ие деп танылған педагогикалық технологиялар мен әдістемелерді білу.
  • Білімге әртүрлі тұрғыдан келу: тұлғалық-бағдарланған, құзыретті-бағдарланған, дәстүрлі және т. б.
  • Сабақтың құрылымының, жүргізу мен құрамының ерекшеліктері, сабақ жүргізу және талдау, оқу-тақырыптық жоспарлар мен бағдарламалар құрастыру машығы.
  • БҰ тәрбиелік-профилактикалық жұмысының негізгі міндеттері мен бағыттарын білу, сыныптан тыс тәрбиелік іс-шараларды жобалау және талдау машығы, оларды психологиялық сүйемелдеу.

Жалпыкәсіптік (жалпыпсихологиялық) құзыреттері

Жалпыкәсіптік (жалпыпсихологиялық) құзыреттер мен білікті педагог-психолог меңгеруі тиіс құзыреттер:

  • Жалпы және арнайы психологиялық мәдениет, ол арнайы психологиялық ұғымдарды білу мен түсінуден, психологиялық құбылыстар мен деректерге теоретикалық тұрғыдан келуден, сондай-ақ бағалау мен түзету құралдарын және техникасын қолданудан, кәсіптік қызметті реттейтін құндылықтар мен нормалардың қалыптасуынан тұрады.
  • Білім жүйесінің, БҰ-ның алдында тұрған міндеттерді, сондай-ақ өзекті әлеуметтік жағдайды ескере отырып жоспарлау, жобалау, үлгілеу, болжау машығы.
  • Коммуникативтік құзыреттен тұратын тұлғааралық қарым-қатынас мәдениеті, бірлескен қызметті ұйымдастыру (ең алдымен, әлеуметтік педагогпен бірге) және оған қатысу, педагогикалық ұжым мүшелерімен, әкімшілікпен, балалармен және ата-аналармен нәтижелі қарым-қатынас орнату және оны дамыту машықтары.
  • Балаларға, педагогтарға, ата-аналарға (мектептегі және мектептен тыс ортасына) қатысты мәселелі жағдайларды жоспарлау және шешу қабілеттілігі.
  • Оқушылармен, педагогтармен және отбасымен бірлескен консультативтік қызметтің жетік дағдылары.
  • Ағартушылық жұмыс дағдылары, ол ақпаратты тиімді қолдану мен ұсынудан, оны әртүрлі аудиторияға түсінікті деңгейде жеткізуден тұрады.
  • Диагностикалық және рефлексивтік машықтарды меңгеру (өзінің және әріптестерінің қызметін талдау машығы, оқушылар мен әріптестер тарапынан кері байланыс нәтижелері, мақсатқа жету шарттары және т. с. с.).
  • Заманауи ақпараттық технологияларды меңгеру.

Психолог үшін тұлғасы маңызды, ол кәсіптік қызметтің басты құралы болып табылады. Психологтың кәсіптік жарамдылығын айқындайтын негізгі фактор − оның тұлғасының ізгілікті бағыты. Іс-тәжірибеде бұл әрбір адамзат тұлғасының абсолюттік құндылығының түсінігі, тұлғалық және әлеуметтік жауаптылығы, сабырлылығы, сыпайылығы, парасаттылығы, өзгелерді түсінуге және оларға көмектесуге әзірлігі ретінде көрініс табады.

Педагог-психолог жұмысының бағыттары

Ағарту – педагогтер мен ата-аналардың психологиялық мәдениетін көтеру, психологиялық қызметтерге деген сұраныстарды қалыптастыру және психологиялық мәселелер жөніндегі ақпаратпен қамтамасыз ету. Бұл дәрістер, психологиялық әдебиеттердің тақырыпнамалық көрмелері, әңгімелесулер, семинарлар, ата-аналар лекторийлері және т. б.

Алдын алу – психологтың, педагог пен тәрбиешілердің бірлескен мақсатты, жүйелі жұмысы

- әртүрлі сыныптағы оқушылардың ықтимал әлеуметтік-психологиялық және психологиялық мәселелерінің алдын алу бойынша;

- педагогикалық және оқушылар ұжымында жағымды эмоционалды-психологиялық орта құру, мектеп қағидаларын қалыптастыру бойынша, оның негізін бүкіл азаматтардың абыройы мен намысын құрметтеу құрайды;

- тәуекел тобындағы балаларды анықтау бойынша (әртүрлі себептер бойынша).

Психологиялық алдын алу диагностикасы – әлеуметтік-психологиялық және зияткерлік негіздемелер бойынша "тәуекел тобындағы" балаларды анықтау және олармен ары қарай психологиялық түзеу жұмыстарын қорытындылау мақсатында жедел бағалау әдістерін қолдану арқылы балаларды тексеру.

Оқушылардың мәселелері мен жас ерекшеліктері бойынша сараланған психологиялық тренингтер формасында оқушылардың тұлғасын дамытудың ықтимал мәселелерінің немесе мазмұнына белгілі жастағы оқушылардың осы тектес психологиялық мәселелері жөніндегі білімдері, машықтары мен қабілеттері енгізілген психология сабақтарының алын алу жөніндегі жүйелі жұмыстар. Сонымен қатар психолог осы тақырыпнаманың басқа мектеп психологтарының мазмұнына енгізілуін әдістемелік тұрғыдан қамтамасыз етеді.

Психологиялық диагностика – оқушылар тұлғасының жеке ерекшеліктерін:

• оқыту мен дамытуда туындаған мәселелердің себептерін анықтау;

• тұлғаның мықты жақтарын, түзеу жұмыстарының барысында сүйенуге болатын оның қосымша мүмкіндіктерін анықтау;

• кәсіби және танымды мүдделерін ерте анықтау;

• танымдық қызметінің жеке стилін анықтау мақсатында психологиялық-педагогикалық зерттеу.

Ол оқушылардың, педагогтердің, ата-аналар мен мектеп басшылығының сұрауы бойынша жоспарлы диагоностика немесе диагностика түрінде жүзеге асырылады және жеке және топтық кеңес берудің, психологиялық-педагогикалық консилиумның, мектептің педагогикалық кеңесінің маңызды дайындық кезеңі ретінде қарастырылады. Мұғалімнің кәсіби іс-әрекетін психологиялық диагностикалауды психолог не өзінің меншікті кәсіби қызметінде әзірленген стратегия шеңберінде, не басшылықтың немесе мұғалімнің өзінің сұрауы бойынша жүзеге асырады.

Назар аудару: түзеу – сол немесе басқа негіздер бойынша "тәуекел тобы" санатына жатқызылған балаларға арнайы көмек көрсетуге бағытталған психологтың жүйелі мақсатты бағдарланған жұмысы.

Білім беруді ұйымдастыру жағдайында психолог мінез-құлығындағы ауытқушылықтар ОЖЖ зақымдануының немесе психикалық ауруларының салдары болып табылмайтын балалармен ғана өз бетімен жұмыс істеуге құқылы. Психолог мектеп ережелерін бұзатын немесе заңға қайшы әрекеттер жасаған балаларға қарсы әкімшілік-тәрбиелеу қызметтерін атқаруға міндетті емес. Сонымен қатар ол оқу орнындағы ережелерді бұзғандығы үшін әділ қағидалар мен ықпалшараларды әдістемелік тұрғыда қамтамасыз ете алады.

Түзеу жұмыстары жеке және топтық сабақтар формасында, сонымен қатар сәйкес мінез-құлық мәселелері бар балаларға арналып әзірленген тақырыпнамалық психологиялық тренингтер формасында жүзеге асырылады.

Кеңес беру – жүгінген ересектер мен балаларға өз қиындықтарының табиғатын түсінуіне, жеке ерекшеліктеріне, өмірінде туындаған оқиғаларға, отбасындағы, достарының ортасындағы, мектептегі өзара қарым-қатынасына байланысты психологиялық мәселелерді талдау мен шешуде нақты көмек көрсету, жаңа бағдарлар қалыптастыру мен жеке шешім қабылдауда. Жеке және топтық кеңес беру формасында жүзеге асырылады.


Мектеп психологы жұмысының талдамалы есеп нысаны

Қызметтің негізгі түрлерін жүзеге асыру нәтижелерінің жалпылама талдауы:

- психологиялық-алдын-алу жұмыстары;

- психологиялық жұмыстар;

- дамыту және түзеу жұмыстары;

- кеңес беру жұмыстары.

Басшылықтың, педагогтің сұраныстары бойынша өткізілетін психологиялық мониторинг нәтижелерін талдау.

Мәселені анықтау – жағдайы мен олардың қалыптасуының алғашқы себептері. Оларды шешу міндеттері мен әдістері.

Есеп беру формасы:бастапқы бет; орындаушы, негізгі мазмұндық бөлімі, қорытынды, қосымша.

Арнайы құжаттама

Психологиялық қорытындылар: түзету карталары; диагностикалық тексерулердің, түзету сабақтарының, сұхбаттардың, әңгімелесулердің және т. б. хаттамалары; психикалық даму карталары (тарихы); психологиялық мінездемелер; психологиялық қорытындылар мен даму карталарынан үзінділер.

Жабдықтары: қорытындылар, түзету карталары мен хаттамалар.

Ақпаратқа қызығушылық танытушы тұлғаларға ашықтары: психикалық даму карталары (тарихы); психологиялық мінездемелер; психологиялық қорытындылар мен даму карталарынан үзінділер.

Үзінді құжаттаманың сыртқы түрі болып саналады және жеке тұлғалардың (ата-аналардың, тәрбиешілердің, педагогтердің) сұраныстары бойынша, сондай-ақ мемлекеттік ұйымдардың (балабақшалардың, мектептердің, емханалардың, орталықтардың, мамандандырылған мекемелердің) ресми сұраныстары бойынша ресімделеді.

Ресми сұраныс түскен жағдайда құжатта екі қол болуы тиіс: диагностикалық тексеру жүргізген тұлғаның және білім беру ұйымының әкімшілік тұлғасының (балабақша меңгерушісінің, орталық директорының, мектеп директорының және т. с. с.).

Психологиялық мінездеме психикалық дамудың басқа аспектісін бейнелейді және танысу барысында баланың немесе жалпы жас ерекшелігінің психологиялық портретін құрастыруға мүмкіндік береді. Оның формасы еркін және әкімшілік тұлғалардың бұрыштама соғуын талап етпейді. Бұл жерде бала дамуының жеке ерекшеліктері жөнінде, яғни оның танымдық және тұлғалық-эмоционалды саласының ерекшеліктері, психофизиологиялық өзгешеліктері, коммуникативтік қалауы, бойындағы жалпы немесе арнайы ерекшеліктері туралы сөз болып отыр.

Психологиялық қорытынды психологтың жұмысындағы негізгі құжаттама болып табылады.

— I нұсқа. Психикалық дамудың парциальді белгілері бойынша құрастыру. Моториканы, сәйкес жазу машықтарын, білімпаздығын, мотивациялық-қажетті және зияткерлік кемелдігін үйлестірудің жеке көрсеткіштері бар. Психологиялық қорытындының аталған түрі жекелей психологиялық зерттеулерде қолданылуы мүмкін, мысалы, «Мектепке дайындық».

— II нұсқа. Баланың психофизиологиялық даму көрсеткіштері, сондай-ақ оның тәрбиесі мен білімінің бағасы кіретін кешенді белгілері бойынша құрылымдау. Мұнда оқылған өлең мәтінінің көлемі, бойының белгілері, кеуде клеткасының көлемі, сыпайы мінез-құлық және т. б. туралы ақпараттар жиынтығы беріледі. Біртұтас талдамалы (психологиялық) кеңістіктің болмауы құрылымдаудың осы түрінің кемшілігі болып табылады. Кей жағдайларда балалардың жас ерекшелігі дамуын бағалауда қолданылады.

 

Дереккөз:  «Сынып жетекшісінің анықтамалығы» журналы

Подписка на статьи

Чтобы не пропустить ни одной важной или интересной статьи, подпишитесь на рассылку. Это бесплатно.

Участвуй в наших семинарах

Школа

Проверь свои знания и приобрети новые

ЗАПИСАТЬСЯ

Самое выгодное предложение

Самое выгодное предложение

Воспользуйтесь самым выгодным предложением на подписку

ПОДРОБНЕЕ
Мы в соцсетях
Мы еще не знакомы?

Давайте познакомимся!
Пользователи, которые зарегистрированы на сайте, имеют ряд преимуществ:

  • Читают закрытые материалы
  • Первыми узнают последние новости
  • Пользуются всеми возможностями сервисов  

У меня есть пароль
напомнить
Пароль отправлен на почту
Ввести
Введите эл. почту или логин
Неверный логин или пароль
Неверный пароль
Введите пароль
Я тут впервые
Это займет не больше 1 минуты
ЗАРЕГИСТРИРОВАТЬСЯ
Внимание!

Для скачивания файла необходима регистрация или авторизация

У меня есть пароль
напомнить
Пароль отправлен на почту
Ввести
Введите эл. почту или логин
Неверный логин или пароль
Неверный пароль
Введите пароль
Я тут впервые
Это займет не больше 1 минуты
Зарегистрироваться