text
MCFR.KZ Образование

Жеріміз бен ондағы адамдар қандай тамаша...

  • 21 сентября 2018
  • 42

Өткізу нысаны: С. А. Есениннің шығармашылығына арналған әдеби-музыкалық кеш.

★СЫНЫП САҒАТЫ★

Мен – өз елімнің патриотымын
Жеріміз бен ондағы адамдар қандай тамаша...

О. Ю. Кадочникова

«№ 3 гимназия» КММ бастауыш сынып мұғалімі, Қарағанды қ

Мақсаты: адамгершілік, тұрақтылық, еріктілік, мақсаткерлік, қайсарлық, Отан алдындағы борыштылық сезім, патриотизм және жауапкершілік.

Міндеттер:

  • оқушылардың тұрып жатқан елі туралы білімін жинақтау;
  • азаматтық борыш, қайсарлық, батырлық туралы түсінікті қалыптастыру;
  • өз халқының қаһармандығымен мақтану сезімін ояту.

Мақсаты:

Сценарийі

С. А. Есениннің «Не жалею, не зову, не плачу…» өлеңіне жазылған ән шырқалады.

1-ші жүргізуші. Ертеректе халық арасында, адам өз өмірінде 5 аттың басын ұстайды, олар: төрт адуынды – балалық шақ, балдәурен шақ, жастық шақ, кемелдену шағы және ең жуас – қариялық шақ деген екен. Сергей Есенин тек 4 аттың басын ұстап үлгерді, 5-ші атқа қолы жетпеді. Өкінішке орай, ол өте қысқа, бар жоғы – 30 жас қана өмір сүрді.

1-ші өлең оқушы. М. Герасимовтің «Памяти Есенина» өлеңі (бұлбұлдың сайрауы дыбысы аясында).

Есенин – нежное имя,

Соловьиный звон.

Кудрями золотыми

Звенел веселый клен.

Из солнечного ливня

Весеннее лицо.

Овеял ветер нивный

Цветочною пыльцой.

Образ чист и ясен,

Весь в кликах журавлей.

Ты – осиянный ясень

Над синевой полей.

Цвел пшеничный колос

С васильками глаз.

Соловьиный голос

Брызгал счастьем в нас.

2-ші жүргізуші. 2 күн: 1895 жылғы 21 қазан мен 1925 жылғы 28 желтоқсан … 1-шісі – Сергей Есениннің дүниеге келген күні, 2-шісі – оның дүниеден өткен күні.

Олардың арасында тарихтың ең дүбірлі және бетбұрысты – 3 соғыс, 3 төңкеріс болған кезеңдері. Бұл оқиғалар ақынның өмірі мен шығармашылығына өз әсерін тигізіп, терең із қалдырды.

Ол бірде: «В сомне бурь неповторимые я вынес впечатления», – деген еді. Қоғамдағы жікке бөліну ақынның жан дүниесін қозғады. Жаңа мен ескінің қақтығысуы оның ішкі қайғысына айналды. Ол, өзінің өлеңдері мен әндері адамдар жүрегінен жол табады, деп жазды.

1-ші жүргізуші. Ертеден келе жатқан ақиқат: балалық шақта не көрсең – ол бүкіл өміріңе жетер азық болады. Жас кезінде Сергей Есенинге ғасырлар бойы «тер сіңген, соқа жыртқан қара жерді» қастерлеп өткен шаруалар арасында тұру бақыты бұйырды.

2-ші өлең оқушы. «Черная, потом пропахшая выть» өлеңінен үзінді.

Черная, потом пропахшая выть!

Как мне тебя не ласкать, не любить.

Выйду на озеро в синюю гать

К сердцу вечерняя льнет благодать.

Серым веретьем стоят шалаши,

Глухо баюкают хлюпь камыши.

Красный костер окровил таганы,

В хворосте белые веки луны.

Тихо, на корточках, в пятнах зари

Слушают сказ старика косари.

Где-то вдали на кукане реки

Дремную песню поют рыбаки.

2-ші жүргізуші. Өмірін мәңгілік еңбекке арнаған адамдардан болашақ ақын бойына туған жеріне, оның көлдеріне, тоғайына, рауандап атқан таңы мен батқан күніне деген перзенттік құштарлығы берілді. «Бұл жерде мен таң сәріде, жұлдыздармен бірге мектепке келетінмін», – деп жазады ол ержеткен кезінде, сол кездегі биік және орны бөлек ғимаратты жылы лебізімен есіне ала отырып. Сергей Есенинге халық жүрегіне жол іздеудің қажеті болған жоқ, өйткені ол өзін шын мәнінде солардың бірі ретінде сезінді. Халық жаны оның бойында қаршадайынан өмір сүрді, туған ауылының шаруақорлық күнделікті тұрмыс-тіршілігімен, оның шығармашылығының бастауы болып табылатын, бала кезінен құлағы үйір болған әндермен, нанымдармен, аңыздармен, тақпақтармен етене жақын болып өсті.  Ол халық айтатын сөздермен сөйлеп, әндер айтты. Оның жеке өлеңдері де сол адамдардың сан қырлы сезімдеріне, әсеріне толы нәзік, мейірімді, мұңды және аясы кең әндерге айналды.

С. А. Есениннің «Клен ты мой опавший» өлеңіне жазылған ән шырқалады.

1-ші жүргізуші. Біздің әрқайсымыздың жан дүниемізде ұлы ақынның өзіндік бейнесі, есениндік сүйікті өлеңдер сақталған. Сергей Есенин табиғатты халықша сезінеді. «Жел саған не деп сыбырлайды? Құм не деп сыбдырлайды?», – деп сұрайды ол қайыңнан. Ағаштар, гүлдер, өсімдіктер, өзендер, күннің батуы, егіндіктер – осылардың бәрінен ол жанды дүние жасайды, оның бәрі онымен біртұтас жақындықта, достықта болады, оған өз құпиясын сеніммен тапсырады, сол сияқты ол да – өзінің арманға толы  ойлары арқылы  сырласады.

3-ші өлең оқушы. «Я снова здесь, в семье родной» өлеңі

Я снова здесь, в семье родной,

Мой край, задумчивый и нежный!

Кудрявый сумрак за горой,

Рукою машет белоснежной.

Седины пасмурного дня

Плывут всклокоченные мимо.

И грусть вечерняя меня

Волнует непреодолимо.

Над куполом церковных глав

Тень от зари упала ниже.

О други игрищ и забав,

Уж я вас больше не увижу!

В забвенье канули года,

Вослед и вы ушли куда-то.

И лишь по-прежнему вода

Шумит за мельницей крылатой.

И часто я в вечерней мгле,

Под звон надломленной осоки,

Молюсь дымящейся земле

О невозвратных и далеких.

2-ші жүргізуші. «Темным елям снится гомон косарей», «Заря окликает другую» туындыларында бейнелер көркем әрі кенеттен жасалған. Ақынның өлеңдерінен тек таза табиғат көріністерін ғана емес, оның лирикасын, кейіпкердің толғанысымен тұтастығын көруге болады.

4-ші өлең оқушы. «Листья падают…» өлеңі   

Листья падают, листья падают.

Стонет ветер,

Протяжен и глух.

Кто же сердце порадует?

Кто его успокоит, мой друг?

С отягченными веками

Я смотрю и смотрю на луну.

Вот опять петухи кукарекнули

В обосененную тишину.

Предрассветное. Синее. Раннее.

И летающих звезд благодать.

Загадать бы какое желание,

Да не знаю, чего пожелать.

Что желать под житейскою ношею,

Проклиная удел свой и дом?

Я хотел бы теперь хорошую

Видеть девушку под окном.

Чтоб с глазами она васильковыми

Только мне –

Не кому-нибудь –

И словами и чувствами новыми

Успокоила сердце и грудь.

Чтоб под этою белою лунностью,

Принимая счастливый удел,

Я над песней не таял, не млел.

И с чужою веселою юностью

О своей никогда не жалел.

1-ші жүргізуші. Ақын барлық тіршілік иелеріне мейірімділікпен және рақымшылықпен қарайды. «Мен барлық жан-жануарларды өте жақсы көремін», – дейді ол бір өлеңінде, ал тағы бірінде ол әзіл-шыны аралас: «Жан жануарлар үшін мен олардың жақсы туысымын» – дегенді айтады. Ақын үшін жануарлардың ішкі дүниесі ашық, оларды жан-тәнімен түсінеді.

 «Джим, бақыт үшін табаныңды әкелші маған…», – деп басталады «Собаке Качалова» өлеңі және мейірімді күшікпен болған әзіл әңгіме біртіндеп өмірдің қиындығы мен адамдардың қарым-қатынасына ауысады.

5-ші өлең оқушы. «Собаке Качалова» өлеңі

Дай, Джим, на счастье лапу мне,

Такую лапу не видал я сроду.

Давай с тобой полаем при луне

На тихую, бесшумную погоду.

Дай, Джим, на счастье лапу мне.

Пожалуйста, голубчик, не лижись.

Пойми со мной хоть самое простое.

Ведь ты не знаешь, что такое жизнь,

Не знаешь ты, что жить на свете стоит.

Хозяин твой и мил и знаменит,

И у него гостей бывает в доме много.

И каждый, улыбаясь, норовит

Тебя по шерсти бархатной потрогать.

Ты по-собачьи дьявольски красив,

С такою милою доверчивой приятцей.

И, никого ни капли не спросив,

Как пьяный друг, ты лезешь целоваться.

Мой милый Джим, среди твоих гостей

Так много всяких и невсяких было.

Но та, что всех безмолвней и грустней,

Сюда случайно вдруг не заходила?

Она придет, даю тебе поруку.

И без меня, в ее уставясь взгляд,

Ты за меня лизни ей нежно руку,

За всё, в чем был и не был виноват.

2-ші жүргізуші. Сергей Есениннің, өмірінің соңғы сағатын күтіп жүрген сиыр, сүйектері уатылған аяғымен ініне қарай ақсаңдай басқан өлімші болып жараланған түлкі, адамдар жеті күшігін тартып алып, суатқа батырған ит туралы өлеңдерін қай оқырман білмес дерсіз? Бұл өлеңдерден адамдардың мұңы мен қасіреті көрініп тұр. Табиғат әлемі ақын тілін поэтикалық сөздер және реңктермен байытатын сәтті көз болды.

6-ші өлең оқушы. «Я по первому снегу бреду…»  өлеңінен үзінді                     

Я по первому снегу бреду,

В сердце ландыши вспыхнувших сил.

Вечер синею свечкой звезду

Над дорогой моей засветил.

Я не знаю – то свет или мрак?

В чаще ветер поет иль петух?

Может, вместо зимы на полях

Это лебеди сели на луг.

1-ші жүргізуші. «Қайта өзгеру» («Преображение») жинағында ақын «парасатты қонаққа» қатты қуанады. Бұл бейнені ол «соқа астында жер жыртылатын» төңкеріске балайды. Ол да ұлы өзгерістерді шыдамсыздана күтеді. Алайда бәрі оп-оңай болмай шықты. Соғыс, үркіншілік, аштық. Туған өлкенің сиқы да бұзылған. Адам мен табиғат арасындағы байланыс үзілген. Жүрекке жылы ормандар, көгалдар, егістіктер ендігі жерде қандай болмақ? Оның жаны ауырып, үмітсіздіктен торығады.

Есениннің 1920–1921 жылдарда жазылған өлеңдерінің үлгілері: «Идет, идет он, страшный вестник, пятой громоздкой чащи ломит», «Сдавили за шею деревню каменные руки шоссе», «Стынет поле в тоске волоокой, телеграфными столбами давясь». Дәл осында «шойын поезд темір жолда» жүйткиді, онымен жарысып шапқылайды қызыл жалды құлыншақ...

7-ші өлең оқушы. «Видели ли вы…» өлеңінен үзінді

Видели ли вы,

Как бежит по степям,

В туманах озерных кроясь,

Железной ноздрей храпя,

На лапах чугунных поезд?

А за ним по большой траве,

Как на празднике отчаянных гонок,

Тонкие ноги закидывая к голове,

Скачет красногривый жеребенок?

Милый, милый, смешной дуралей,

Ну куда он, куда он гонится?

Неужель он не знает, что живых коней

Победила стальная конница?

2-ші жүргізуші. «Ауылдың соңғы ақыны» аяғын нық басудан қалып барады. «Бұзақы», «шатаққұмар», «мәскеулік сауыққой тентек» – жақында ғана адамдарды «басын алтын жапқан таулары бар» Инония жұмақ еліне шақырған Сергей Есенин өзін қалай ғана атамады дейсіз ғой. Шетелде жүргенде жазылған Есенин өлеңдері топтамасының ең қайғылысы – «Әдепсіз Мәскеу» деп аталады.  

С. А. Есениннің «Мне осталась одна забава…» өлеңіне жазылған ән шырқалады.

1-ші жүргізуші. Ақын өзі түскен жолдың апатты екенін мойындайды және бұл қорқынышты апаннан «толқынды жолдар адамдарға қуаныш сыйлайтын», онда «жаңбыр мен мойыл әуенін» естуге болатын жарық жерге шығуға бар күш-жігерімен ұмтылады.

Күйінішті толғанысының ауыр шақтарында оның жүрегі ата-анасын, үйін аңсайтын. Ана туралы өлеңдері – жер бетіндегі ең жақын, туған және қымбатты адамына деген ең әсерлі махаббат құрметін танытуы. Өлең жолдары мейірім мен жүрек жарды жан дауысқа толы.

  С. А. Есениннің «Письмо к матери» өлеңіне жазылған ән шырқалады.

2-ші жүргізуші. 1925 жылғы 28 желтоқсанда ақын өмірі қайғылы жағдайда үзілді.

3-ші өлең оқушы. «Мы теперь уходим понемногу…» өлеңі

Мы теперь уходим понемногу
В ту страну, где тишь и благодать.
Может быть, и скоро мне в дорогу
Бренные пожитки собирать.
Милые березовые чащи!
Ты, земля! И вы, равнин пески!
Перед этим сонмом уходящих
Я не в силах скрыть моей тоски.
Слишком я любил на этом свете
Все, что душу облекает в плоть.
Мир осинам, что, раскинув ветви,
Загляделись в розовую водь.
Много дум я в тишине продумал,
Много песен про себя сложил,
И на этой на земле угрюмой,
Счастлив тем, что я дышал и жил.
Счастлив тем, что целовал я женщин,
Мял цветы, валялся на траве.
И зверье, как братьев наших меньших,
Никогда не бил по голове.
Знаю я, что не цветут там чащи,
Не звенит лебяжьей шеей рожь.
Оттого пред сонмом уходящих
Я всегда испытываю дрожь.
Знаю я, что в той стране не будет
Этих нив, златящихся во мгле.
Оттого и дороги мне люди,
Что живут со мною на земле.


2-ші жүргізуші. Ақын поэзиясына уақыт әмірі жүрмейді. Оны толғандырған оқиғалардың көбі өткен күндер қойнауына кетті, оның өлеңдеріне нәр берген шынайылық өзгерді. Алайда, әр жаңа ұрпақ Есенин арқылы өзі үшін қандай да бір жақын және қымбат дүниелерді ашады, өйткені ақын поэзиясы жердегі барлық тіршілік иелеріне деген сүйіспеншіліктен туындаған. Уақыт оның өлеңдерінің әдемілігі мен күшіне билік ете алмайды.

8-ші өлең оқушы. «Несказанное, синее, нежное...» өлеңі

Несказанное, синее, нежное...

Тих мой край после бурь, после гроз,

И душа моя – поле безбрежное –

Дышит запахом меда и роз.

Я утих. Годы сделали дело,

Но того, что прошло, не кляну.

Словно тройка коней оголтелая

Прокатилась во всю страну.

Напылили кругом. Накопытили.

И пропали под дьявольский свист.

А теперь вот в лесной обители

Даже слышно, как падает лист.

Колокольчик ли? Дальнее эхо ли?

Все спокойно впивает грудь.

Стой, душа, мы с тобой проехали

Через бурный положенный путь.

Разберемся во всем, что видели,

Что случилось, что сталось в стране.

И простим, где нас горько обидели

По чужой и по нашей вине.

Принимаю, что было и не было,

Только жаль на тридцатом году –

Слишком мало я в юности требовал,

Забываясь в кабацком чаду.

Но ведь дуб молодой, не разжелудясь,

Также гнется, как в поле трава...

Эх ты, молодость, буйная молодость,

Золотая сорвиголова!

1-ші жүргізуші. Суреткер үшін, оның туындылары кітап сөрелерінен ғана емес, сонымен қатар адамдар жүрегінен де орын табар болса, бұдан жоғары қандай сөз болуы мүмкін? Сергей Есенин өлеңдерінің тағдыры дәл осылай!

С. А. Есениннің «Отговорила роща золотая…» өлеңі


Дереккөз: "Сынып жетекшісінің анықтамалығы" № 1–2015 журналы

Подписка на статьи

Чтобы не пропустить ни одной важной или интересной статьи, подпишитесь на рассылку. Это бесплатно.

Участвуй в наших семинарах

Школа

Проверь свои знания и приобрети новые

ЗАПИСАТЬСЯ

Самое выгодное предложение

Самое выгодное предложение

Воспользуйтесь самым выгодным предложением на подписку

ПОДРОБНЕЕ
Мы в соцсетях
Мы еще не знакомы?

Давайте познакомимся!
Пользователи, которые зарегистрированы на сайте, имеют ряд преимуществ:

  • Читают закрытые материалы
  • Первыми узнают последние новости
  • Пользуются всеми возможностями сервисов  

У меня есть пароль
напомнить
Пароль отправлен на почту
Ввести
Введите эл. почту или логин
Неверный логин или пароль
Неверный пароль
Введите пароль
Я тут впервые
Это займет не больше 1 минуты
Внимание!

Для скачивания файла необходима регистрация или авторизация

У меня есть пароль
напомнить
Пароль отправлен на почту
Ввести
Введите эл. почту или логин
Неверный логин или пароль
Неверный пароль
Введите пароль
Я тут впервые
Это займет не больше 1 минуты